Marcin Szmidtke
21 listopada 2026 — esej, sześć minut

Jak się czujesz?

Zagadka lingwistyczna: czy „Jak się czujesz?” to pytanie otwarte, czy zamknięte? Spróbujmy na nie odpowiedzieć. „Dobrze.” Bardziej zamkniętego pytania nie słyszałem.

Rysunek ołówkiem. Na chodniku stoi mężczyzna o kulach, z obandażowaną głową, plastrem na nosie, ręką na temblaku i nogami w bandażach. Kolega pyta go: Jak się czujesz? On odpowiada z uśmiechem: Dobrze, a ty?

Zagadka lingwistyczna. Czy „Jak się czujesz?” to pytanie otwarte, czy zamknięte?

A spróbujmy na nie odpowiedzieć.

– Jak się czujesz?

– Dobrze.

Bardziej zamkniętego pytania nie słyszałem. A my jesteśmy chyba najbardziej zamknięci na innych w całej historii naszej cywilizacji.

Pytanie, które o nic nie pyta

Ta zagadka ma ponad sto lat. W 1923 roku Bronisław Malinowski, antropolog z Krakowa, który latami mieszkał wśród ludzi z Wysp Trobrianda, zauważył, że sporo naszego gadania w ogóle nie służy do przekazywania informacji. Mówimy, żeby pokazać, że jesteśmy, że się widzimy i że między nami jest w porządku. Nazwał to po angielsku phatic communion, a po polsku mówi się o komunikacji fatycznej. Brzmi groźnie, a chodzi o „dzień dobry”, „co tam” i „jak leci”.

Z tym nie mam problemu. „Jak się masz?” na korytarzu to uścisk dłoni, nikt nie czeka na sprawozdanie i nikt go nie daje. My, Polacy, mamy zresztą na to cały zestaw gotowych odpowiedzi, wcale nie takich radosnych. „Jakoś leci.” „Po staremu.” „Stara bieda.” „Nie narzekam”, mówi człowiek, który za chwilę będzie narzekał na rząd, pogodę i ceny masła. To narzekanie z szablonu, tak samo zamknięte jak „dobrze”. O ceny masła wolno. O siebie już nie.

„Jak się czujesz?” to jednak coś innego. Tak pytamy kogoś po szpitalu, po pogrzebie, po rozwodzie. To pytanie udaje, że chce odpowiedzi. Wygląda jak drzwi otwarte na oścież, a ma jedną dopuszczalną odpowiedź, którą obie strony znają, zanim ktoś je w ogóle zada. Więc udajemy. Ty udajesz, że pytasz, ja udaję, że odpowiadam, i rozchodzimy się zadowoleni, że wszystko poszło jak trzeba.

Dobrze, a ty?

Znasz to. Spotykasz kogoś, kogo nie widziałeś od roku.

– Cześć! Jak się czujesz?

– Dobrze, a ty?

– Też dobrze. Musimy się kiedyś umówić.

Rozchodzicie się. Po dziesięciu krokach coś cię uwiera, bo on wyglądał, jakby od tygodnia nie spał. A on w tej samej chwili myśli dokładnie to samo o tobie. Dwóch ludzi, obu jest ciężko, i każdy poszedł dalej przekonany, że tylko on tak ma.

Albo piszesz do znajomego, który ma za sobą paskudny rok: „Jak się trzymasz?”. Po minucie przychodzi: „Dobrze :)”. Patrzysz na tę buźkę dłużej niż na cokolwiek innego tego dnia. Wiesz, że to nieprawda. On wie, że ty wiesz. Żaden z was nie napisze drugiego zdania.

Uczymy się tego wcześnie. Dziecko wraca ze szkoły, rzuca plecak w przedpokoju.

– Jak było w szkole?

– Dobrze.

– To super. Umyj ręce, obiad.

Wszyscy są zadowoleni, bo rozmowa się odbyła. Dziecko szybko załapuje, że na to pytanie jest jedna odpowiedź, po której wszyscy dają mu spokój. Ćwiczy ją przez kolejne dwanaście lat szkoły, a w dorosłym życiu ma ją opanowaną do perfekcji. Tylko że w dorosłym życiu nikt już nie pyta o klasówkę z matmy, tylko o to, jak się czujesz po rozstaniu.

O tym, jak sam latami mówiłem „dobrze”, pisałem w Trudno, ale dobrze. Tu nie chodzi już o mnie ani o facetów. Chodzi o to, że robimy to razem. To nie jest jedno kłamstwo, tylko umowa. Ty nie pytasz naprawdę, ja nie odpowiadam naprawdę, a płacimy za to obaj tak samo.

Kontakt za darmo

Nie mam jak udowodnić, że jesteśmy najbardziej zamknięci w historii. Nikt nie zapytał neandertalczyka, jak się czuje. Spójrz jednak na swój telefon. Nigdy w dziejach nie było tylu sposobów, żeby się do kogoś odezwać. Wiadomość, głosówka, wideo, grupa ze znajomymi ze studiów, w której wszyscy są od dziesięciu lat i nikt nic nie pisze. Jeden ruch kciukiem.

Co z tego mamy? Według Światowej Organizacji Zdrowia samotny jest mniej więcej co szósty człowiek na świecie, a samotność wiąże się z około 871 tysiącami zgonów rocznie. To nie jest smutek do przeczekania, tylko coś, od czego się umiera. W Polsce CBOS bada to od lat. W 2024 roku osamotnionych zawsze albo bardzo często było 8 procent dorosłych, a w 2017 roku 4 procent. W siedem lat dwa razy więcej. I nie chodzi o bezludną wyspę, bo CBOS pyta o samotność wtedy, kiedy dookoła są inni.

Najciekawsze jest to, kto czuje się najbardziej samotny. Wcale nie babcia na wsi, o której myślimy w pierwszej kolejności. Najczęściej mówią tak dorośli w wieku od 18 do 34 lat, czyli ci, którzy mają najwięcej znajomych w komunikatorach, i to częściej niż osoby po siedemdziesiątym piątym roku życia. Częściej też mieszkańcy dużych miast niż małych. Najmłodsi, najbardziej podłączeni, tam, gdzie na metr kwadratowy przypada najwięcej sąsiadów. Gdyby samotność brała się z braku ludzi, wyszłoby dokładnie odwrotnie.

Ja to czytam tak: ludzi wokół nas nie ubyło. Ubyło tego, co sobie mówimy.

Kiedyś, żeby się z kimś zobaczyć, trzeba było do niego pojechać, a jak już się pojechało, to głupio było zbyć go jednym słowem. Wiem, że to brzmi jak narzekanie dziadka. Dziś kontakt nic nie kosztuje, więc i nic w nim nie ma. Kciuk w górę, serduszko, „super, trzymaj się”. Cały system, w którym nikt nie musi usłyszeć niczego trudnego, a w zamian nikt nie musi niczego trudnego powiedzieć.

Wieczorem w łóżku przewijasz cudze wakacje, cudze obiady i cudze awanse. Obok nich twoje „średnio” wygląda jak usterka, którą trzeba schować przed klientem. Więc chowasz i mówisz „dobrze”. A druga strona, słysząc twoje „dobrze”, chowa swoje.

Pięć sekund

Nie namawiam, żeby na korytarzu robić z „co tam?” sesję terapeutyczną. Uścisk dłoni niech zostanie uściskiem dłoni.

Kiedy jednak pytasz kogoś „jak się czujesz?” i słyszysz „dobrze”, nie odchodź od razu. Zostań jeszcze pięć sekund. Nic nie mów, nie dopytuj, po prostu nie odwracaj się do telefonu. To trwa dłużej, niż się wydaje. Pierwsza odpowiedź jest dla przyzwoitości. Druga, jeśli przyjdzie, bywa prawdziwa.

A kiedy to ciebie ktoś pyta, możesz raz odpowiedzieć o jedno zdanie uczciwiej niż zwykle:

– Jak się czujesz?

– Średnio. W tym tygodniu bardziej średnio niż dobrze.

Nic się nie stanie. Nikt nie zemdleje, świat się nie zawali. Za to po drugiej stronie ktoś nagle dostaje pozwolenie, żeby też powiedzieć, jak jest.

Zagadka rozwiązana. „Jak się czujesz?” jest pytaniem zamkniętym, dopóki ten, kto pyta, odchodzi po „dobrze”. Otwiera się dopiero po pięciu sekundach ciszy.